Oxford taught me about bravery Gitudloan ko sa Oxford kabahin sa kaisog

Holywell Music Room, Oxford University Holywell Music Room, Unibersidad sa Oxford

Good afternoon everyone, Maayong hapon kaninyong tanan,

It is a great honour to speak today on behalf of this class. Dako kaayo nga kadungganan alang kanako ang pagsulti karong adlawa isip representante niining among klase.

This moment means so much to all of us, because we know it did not come easily. Dako kaayo ug kahulogan kining higayona para natong tanan, tungod kay nasayod kita nga wala kini naabot sa sayon nga paagi.

We know what it took to get here, and what it took to remain here.w Nasayod kita unsay gikinahanglan aron makaabot dinhi, ug unsay gikinahanglan aron magpabilin dinhi.

There is an extraordinary weight to graduating from Oxford. Adunay talagsaong kabug-aton ang paggradwar gikan sa Oxford.

Oxford is not just a university. It is a name that carries history, excellence, and expectation. For many of us, it was something distant, almost untouchable — something we admired from afar before we ever imagined we might belong to it.

Ang Oxford dili lang kay usa ka unibersidad. Usa kini ka ngalan nga nagdala og kasaysayan, kahusayan, ug mga gilauman. Alang sa daghan kanato, usa kini ka butang nga murag halayo kaayo, halos dili maabot — usa ka butang nga atong gidayeg gikan sa layo sa wala pa nato mahunahuna nga mahimo diay kitang maapil niini.

And yet, here we are. Ug bisan pa niana, ania kita karon.

Not because the road was easy, but because we kept walking it. Dili tungod kay sayon ang dalan, kondili tungod kay wala kita mihunong sa pagpadayon niini.

For me, this moment is deeply personal. English is not my first language. I am from the Karay-a ethnolinguistic tribe. I grew up with a speech defect. And the first book I ever had in English was an Oxford dictionary.

Para kanako, kining higayona hilabihan ka personal. Ang English dili akong unang pinulongan. Gikan ko sa Karay-a nga etnolinggwistikong tribo. Midako ko nga adunay depekto sa pagsulti. Ug ang unang librong English nga akong nahiaguman mao ang usa ka Oxford dictionary.

So to be here now, at Oxford, speaking on this ceremony today, is something I could never have imagined when I first struggled through English words. It is a full-circle moment that humbles me deeply. A child who first encountered English through an Oxford dictionary is now graduating from Oxford. That is something I will carry with gratitude for the rest of my life.

Busa ang pag-anhi nako karon dinhi sa Oxford, nga nagasulti niining seremonya sa karong adlawa, usa ka butang nga wala gyod nako mahunahuna sa dihang una pa lang ko naningkamot pagsabot sa mga pulong sa English. Usa kini ka tinuod nga full-circle moment nga nagpaubos kaayo kanako. Ang usa ka bata nga unang nakaila sa English pinaagi sa usa ka Oxford dictionary, karon nakagradwar na sa Oxford. Kana usa ka butang nga akong dalhon uban ang pagpasalamat sa tibuok nakong kinabuhi.

But while that is my story, what moves me most today is the story of this class. Apan bisan pa nga mao kana ang akong sugilanon, ang labing mitandog sa akong kasingkasing karong adlawa mao ang sugilanon niining klaseha.

Because when I look at us, I do not just see achievement. I see bravery. Kay sa dihang motan-aw ako kanatong tanan, dili lang nako makita ang kalamposan. Makita nako ang kaisog.

Real bravery. Tinuod nga kaisog.

The kind that often goes unseen. The kind that does not announce itself. The kind that shows up quietly, in the decision to continue. Ang matang sa kaisog nga kasagaran dili makita. Ang matang nga dili magpahibalo sa iyang kaugalingon. Ang matang nga makita sa hilom nga paagi, sa desisyon nga magpadayon.

Some of our classmates know what it means to travel 48 hours by train, and then take their seat in this room. Ang uban sa atong mga kauban sa klase nasayod unsay kahulogan sa pagbiyahe og 48 ka oras sakay sa tren, ug dayon molingkod sa ilang lingkoranan niining lawak.

Some crossed two, three, even four countries, amidst the war, to be in this seat here today. Ang uban mitabok og duha, tulo, bisan upat ka nasod, taliwala sa gubat, aron lamang makaabot ug makalingkod dinhi karong adlawa.

Some know what it means to return to a place where there may be days, at times weeks, without heating. To live in uncertainty, to try to rest in uncertainty, to keep going in uncertainty. Ang uban nasayod unsay kahulogan sa pagbalik sa usa ka lugar diin adunay mga adlaw, usahay mga semana, nga walay kainit o pagpainit. Ang pagpuyo sa walay kasegurohan, ang paningkamot sa pagpahulay sa walay kasegurohan, ang pagpadayon sa walay kasegurohan.

Some know what it means to do group work while hearing bombings and drones in the background.Ang uban nasayod unsay kahulogan sa paghimo og group work samtang madungog ang mga pagpamomba ug mga drone sa palibot.

And that changes what certain words mean.Ug kana nag-usab sa kahulogan sa pipila ka mga pulong.

Because for most of the people in this class, crisis is not a case study. Kay alang sa kadaghanan sa mga tawo niining klaseha, ang krisis dili lang usa ka case study.

It is not an abstract concept. Dili kini usa ka abstraktong konsepto.

It is not a classroom exercise. Dili kini usa lamang ka ehersisyo sa classroom.

It is not a framework on a reading list. Dili kini usa lamang ka balangkas sa usa ka reading list.

It is something lived. Usa kini ka butang nga tinuod nga giagian.

It is the sound of drones overhead. Kini mao ang tingog sa mga drone ibabaw sa ulo.

It is the sound of bombings during a conversation. Kini mao ang tingog sa pagpamomba samtang nag-estorya.

It is the message from home you are afraid to open. Kini mao ang mensahe gikan sa inyong panimalay nga nahadlok kang ablihan.

It is wondering whether your family is warm, safe, alive. Kini mao ang pagpangotana sa kaugalingon kon ang imong pamilya ba anaa sa kainit, luwas, ug buhi pa.

So when we speak in class about crisis, conflict, disruption, and instability, many in this room are not speaking from distance. They are speaking from life. They are speaking from memory. They are speaking from experience.

Busa sa dihang maghisgot kita sa klase mahitungod sa krisis, panagbangi, pagkabalda, ug kawalay kalig-on, daghan niining lawaka ang wala nagsulti gikan sa kalayo. Nagsulti sila gikan sa kinabuhi. Nagsulti sila gikan sa handumanan. Nagsulti sila gikan sa kasinatian.

And that takes a different kind of courage.

Ug kana nagkinahanglan og lahi nga matang sa kaisog.

The courage to continue learning in the presence of fear. The courage to contribute to class discussions while carrying realities too heavy for the room to fully hold. The courage to travel those distances, cross those borders, and still return to study while part of your heart remains elsewhere.

Ang kaisog sa pagpadayon sa pagkat-on bisan anaa ang kahadlok. Ang kaisog sa pagtampo sa mga diskusyon sa klase samtang nagdala og mga kamatuoran nga bug-at kaayo aron hingpit masangkap niining lawaka. Ang kaisog sa pagbiyahe sa ingon nianang kalay-on, sa pagtabok sa mga utlanan, ug sa pagbalik gihapon sa pagtuon samtang ang usa ka bahin sa imong kasingkasing nahibilin sa laing dapit.

And that bravery is not limited to war.

Ug kana nga kaisog dili lang kutob sa gubat.

Some are managing their business as well as their work.

Ang uban nagadumala sa ilang negosyo uban sa ilang trabaho.

Some are trying to be a father and a mother, a son and a daughter, while also trying to be students here.

Ang uban naningkamot mahimong amahan ug inahan, anak nga lalaki ug anak nga babaye, samtang naningkamot usab nga mahimong estudyante dinhi.

Some are carrying responsibilities that do not pause simply because there is a reading to finish, a paper to write, or a class to attend.

Ang uban nagadala og mga responsibilidad nga dili mohunong tungod lang kay adunay basahon nga tapuson, papel nga sulaton, o klase nga tambongan.

Bravery is found in those who studied while working full-time. In those who showed up while grieving. In those who cared for children, parents, siblings, and communities, while still meeting deadlines, attending lectures, and writing papers.

Ang kaisog makita sa mga nagtungha samtang nagtrabaho og full-time. Sa mga mitunga bisan nagbangotan. Sa mga nag-atiman sa mga anak, ginikanan, igsoon, ug komyunidad, samtang gituman gihapon ang mga deadline, mitambong sa mga lecture, ug misulat og mga papel.

Bravery is going home to a real life that is heavy, and then still returning to class.

Ang kaisog mao ang pag-uli sa usa ka tinuod nga kinabuhi nga bug-at, ug dayon pagbalik gihapon sa klase.

Bravery is holding together two worlds at once: the world here, and the world waiting for us beyond Oxford.

Ang kaisog mao ang pagdala sa duha ka kalibotan sa usa ka higayon: ang kalibotan dinhi, ug ang kalibotan nga naghulat kanato sa unahan sa Oxford.

That is why this ceremony matters so much.

Mao kana ang hinungdan nganong dako kaayo ang kahulogan niining panagtapok.

Because this is not only a celebration of academic accomplishment. It is a celebration of endurance. Of sacrifice. Of resilience. Of the decision, made over and over again, not to give up.

Kay dili lang kini pagsaulog sa akademikong kalamposan. Pagsaulog usab kini sa paglahutay. Sa sakripisyo. Sa kalig-on sa kaugalingon. Sa desisyon nga gihimo pag-usab ug pag-usab — nga dili mohunong.

And yet, alongside that hardship, there has also been an extraordinary gift.

Ug bisan pa niana, kauban sa tanan nga kalisod, adunay usab usa ka talagsaong gasa.

There have been brilliant, unforgettable conversations in this class. Conversations that challenged, surprised, deepened, and stayed long after the class ended. This institution, and the people in it, have changed us.

Aduna kitay mga hayag ug dili malimtan nga mga kukabildo niining klaseha. Mga kukabildo nga mihagit, nakapatingala, nagpalalom, ug nagpabilin sa hunahuna dugay human sa klase. Kining institusyon, ug ang mga tawo nga ania niini, nakapausab kanato.

Many of us can say the same.

Daghan kanato ang makaingon sa mao gihapon.

We came here from different countries, different professions, different beliefs, different histories, and different ways of seeing the world. We are all very different. We have had differences. At times, we have disagreed. And yet, what an honour it has been to stand beside all of you.

Mianhi kita dinhi gikan sa nagkalainlaing mga nasod, nagkalainlaing propesyon, nagkalainlaing pagtuo, nagkalainlaing kasaysayan, ug nagkalainlaing pamaagi sa pagtan-aw sa kalibutan. Lahi-lahi gyud kitang tanan. Aduna kitay mga kalainan. Usahay, wala kita magkauyon. Ug bisan pa niana, dako kaayo nga kadungganan ang makatindog uban kaninyong tanan.

What an honour to learn with you. Dako kaayo nga kadungganan ang pagkat-on uban kaninyo.

What an honour to be challenged by you. Dako kaayo nga kadungganan ang mahagit tungod kaninyo.

What an honour to be changed by you. Dako kaayo nga kadungganan ang mausab tungod kaninyo.

And today, I also want us to pause and give thanks. Ug karong adlawa, gusto usab nako nga mohunong kita kadiyot ug magpasalamat.

To Oxford, and to this institution, thank you for giving us a place to think, to question, to grow, and to persevere. Sa Oxford, ug niining institusyon, salamat sa paghatag kanamo og lugar aron maghunahuna, mangotana, motubo, ug maglahutay.

To the faculty and academic staff, thank you. Thank you for your scholarship, your guidance, your patience, and your belief in us. Thank you for teaching with rigour, but also with humanity. Thank you for seeing us not only as students, but as people with lives beyond the classroom. Sa mga faculty ug academic staff, daghang salamat. Salamat sa inyong kaalam, giya, pailub, ug pagtuo kanamo. Salamat sa inyong pagtudlo uban sa kapig-ot, apan usab uban sa pagkatawhanon. Salamat sa pagtan-aw kanamo dili lamang isip mga estudyante, kondili isip mga tawo nga adunay kinabuhi sa gawas sa classroom.

And most of all, thank you for allowing us to continue learning even through difficulty. Thank you for making space for us to carry both our studies and our realities. Thank you for understanding that excellence does not always come from ease, and that sometimes the greatest academic achievement is simply that a student found the strength to return. Ug labaw sa tanan, salamat sa pagtugot kanamo nga magpadayon sa pagkat-on bisan pa sa kalisod. Salamat sa paghimo og luna alang kanamo aron madala namo ang among pagtuon ug ang among tinuod nga kahimtang. Salamat sa pagsabot nga ang kahusayan dili sa tanang higayon gikan sa kasayon, ug nga usahay ang labing dako nga akademikong kalamposan mao lamang nga ang usa ka estudyante nakakaplag og kusog aron makabalik.

Your support mattered. Your compassion mattered. Your flexibility mattered. And for many of us, it made the difference between stopping and finishing.Importante ang inyong suporta. Importante ang inyong kalooy ug pagsabot. Importante ang inyong pagka-mapasibo. Ug alang sa daghan kanamo, mao kana ang nakahatag sa kalainan tali sa paghunong ug pagtapos.

And I also want to say this: this win is not just ours. Ug gusto usab nakong isulti kini: kining kadaogan dili lang atoa.

It belongs, too, to the people you are here with. Ato usab kini sa mga tawo nga kauban ninyo dinhi.

To the families who waited. To the loved ones who encouraged. To the children who shared time. To the parents who sacrificed. To the friends who listened. To the communities that carried us when we were tired.Sa mga pamilya nga naghulat. Sa mga hinigugma nga nagdasig. Sa mga anak nga mihatag sa ilang panahon. Sa mga ginikanan nga nagsakripisyo. Sa mga higala nga naminaw. Sa mga komyunidad nga midala kanamo sa dihang gikapoy na kami.

They may not have sat in our classes, but they walked this journey with us. Tingali wala sila milingkod sa atong mga klase, apan naglakaw sila niining panaw uban kanato.

To those interested in the Major Programmes, let this class stand as an honest witness. This path is demanding. Oxford will ask a great deal from you. But this class is proof that even those carrying real burdens, complicated histories, and difficult circumstances still belong in places of excellence. Sa mga interesado sa Major Programmes, hinaot nga kining klaseha mahimong matinud-anong saksi. Kining agianan lisod ug puno sa pangayo. Daghan kaayong ipangayo sa Oxford gikan kaninyo. Apan kining klaseha maoy pamatuod nga bisan ang mga nagadala og tinuod nga kabug-aton, komplekadong mga kasaysayan, ug lisod nga mga kahimtang, aduna gihapoy lugar sa mga dapit sa kahusayan.

We are proof that belonging is not reserved for those with easy journeys. Pamatuod kita nga ang tinuod nga pagkahisakop dili lang alang sa mga adunay sayon nga panaw.

We are proof that language barriers do not define the limits of a voice. Pamatuod kita nga ang mga babag sa pinulongan dili maoy magbuot sa kinutoban sa usa ka tingog.

We are proof that struggle does not cancel brilliance. Pamatuod kita nga ang pakigbisog dili mopapas sa kahayag sa kaalam.

We are proof that courage is not the absence of fear, but the decision to continue in spite of it. Pamatuod kita nga ang kaisog dili ang pagkawala sa kahadlok, kondili ang desisyon sa pagpadayon bisan pa niana.

So today, as we graduate from Oxford, let us honour the prestige of this institution, yes — but let us also honour the people who met that prestige with extraordinary courage. Busa karong adlawa, samtang nagagradwar kita gikan sa Oxford, atong tahuron ang dungog niining institusyon, oo — apan atong tahuron usab ang mga tawo nga mitubag nianang dungoga uban sa talagsaong kaisog.

Let us honour the students who kept going. Let us honour the families who carried us. Let us honour the faculty and staff who challenged us but also helped us remain. Let us honour the quiet bravery behind every person crossing this stage. Atong tahuron ang mga estudyante nga nagpadayon. Atong tahuron ang mga pamilyang midala kanato. Atong tahuron ang faculty ug staff nga mihagit kanato apan mitabang usab aron makapadayon kita. Atong tahuron ang hilom nga kaisog sa likod sa matag usa nga motabok niining entablado.

For me, this will always be a moment of gratitude. Alang kanako, kini kanunayng mahimong higayon sa pagpasalamat.

What a full circle. What a privilege. What a brave class this is. Pagkatinuod gayud kini nga full circle. Dako kaayo kini nga pribilehiyo. Pagkakaisog gyud niining klaseha.

And though today is a goodbye of one kind, it is also the beginning of another chapter. I look forward to seeing you again, in 42 different parts of the world. Ug bisan pa nga ang karon usa ka matang sa panamilit, sinugdanan usab kini sa laing kapitulo. Nagpaabot ako nga makita ko kamo pag-usab, sa 42 ka nagkalainlaing bahin sa kalibutan.

Congratulations to all of us, and thank you.

Pahalipay kanatong tanan, ug daghang salamat.

Note: On March 28, 2026, Anna Mae Yu Lamentillo delivered a speech at the final ceremony for the MSc in Major Programme Management cohort at Saïd Business School, University of Oxford, hosted at the Holywell Music Room.

Nota: Niadtong Marso 28, 2026, si Anna Mae Yu Lamentillo mihatag og pakigpulong sa kataposang seremonya para sa MSc in Major Programme Management cohort sa Saïd Business School, University of Oxford, nga gihost sa Holywell Music Room.

The contents of this speech are released under a Creative Commons Attribution (CC BY 4.0) license. Feel free to reuse or distribute with attribution.

Ang sulod niining pakigpulonga gipagawas ubos sa Creative Commons Attribution (CC BY 4.0) license. Mahimo ninyo kining gamiton pag-usab o ipang-apod-apod basta adunay hustong paghatag og atribusyon.